Sponsoren

 

 

 

 

 

 

Wie was Bernoulli

Wie was Daniel Bernoulli (1700-1782)?

 De familie Bernoulli, die zoveel bekende natuurwetenschappers zou voortbrengen, was oorspronkelijk afkomstig uit Antwerpen. In de 16e eeuw week de familie wegens geloofsovertuiging uit naar Bazel waar men in 1622 burgerrechten verkreeg.

Vader Johann Bernoulli had aanvankelijk had eigenlijk een carrière in het zakenleven in gedachten voor zijn zoon Daniel – naar wie het Bernoulliplein genoemd is – maar Daniels belangstelling ging meer uit naar de wis- en natuurkunde. De lessen van zijn vader en vooral zijn oudere broer Nicolaus zoog hij gretig op.

Vader Johann kiest in 1695 voor een hoogleraarschap in Groningen en bleef hier tot 1705. Daniel Bernoulli is dus in de stad Groningen geboren. In 1702 krijgt hij conflicten met Groninger theologen, maar ook met menige vakgenoot. Hij deed het voorkomen dat hij in Groningen om zijn geloof werd vervolgd en vertrok in 1705 naar Bazel.

In 1721 promoveert Daniel – na een studie in de geneeskunde in Heidelberg en Straatsburg – in Bazel op een proefschrift over de mechanica van de ademhaling. Het lukt hem niet direkt in Bazel een professoraat te bemachtigen, daarom reist Daniel Bernoulli door naar Venetië om zijn studie in de geneeskunde voort te zetten onder leiding van Pietro Antonio Michelotti.

In 1724 publiceert hij in Venetië het werk Exercitationes Mathematicae dat zoveel aandacht trekt dat hij een aanbod krijgt van de Akademie van St. Petersburg om daar te komen werken. Die academie – in 1725 opgericht door tsaar Peter de Grote probeerde zo snel mogelijk de acherstand op wetenschappelijk terrein in te lopen door talentvolle wetenschappers voor veel geld uit Europa weg te kopen.

Tijdens zijn jaren in St. Petersburg (1725-1733) waarin hij onder meer samenwerkte met de grote wiskundige Leonard Euler, voltooit Daniel Bernoulli de eerste versie van zijn beroemdste werk Hydrodynamica. In dat werk formuleert hij de later naar hem genoemde wet van Bernoulli voor de druk in een stromende vloeistof en legt hij daarin de de grondslag voor wat later de kenetische gastheorie genoemd zou worden.

Opvallend is dat vader Johann Bernoulli zijn zoon het succes op dat terrein niet lijkt te gunnen en op slinkse wijze tracht dat voor zichzelf op te eisen door één van zijn werken over dat onderwerp van een vroegere datum te voorzien. Vanaf dat moment is de relatie tussen vader en zoon grondig verstoord. Waar Daniel vroeger boven zijn brieven nog vaak trots Johannis Filius (zoon van Johann) schreef, is daar later geen sprake meer van.

In 1773 keert Daniel Bernoulli terug naar Bazel waar hij hoogleraar wordt in de anatomie en plantkunde. In 1743 ruilt hij van leerstoel met de medicus König. Als zijn vader in 1748 overlijdt stelt hij zich niet kandidaat om hem op te volgen als professor in de wiskunde, maar laat die eer aan zijn jongere broer Johann. Zelf geeft hij vanaf 1750 colleges in de experimentele fysica die veel toehoorders trekken.

Zoals in onze tijd de Nobelprijs een zeer begeerde onderscheiding is voor iemands wetenschappelijk werk, zo waren er in de 18e eeuw de prijzen van de verschillende akademies, vooral die van Parijs. Daniel Bernoulli zou die in totaal tien keer winnen. Zijn inzendingen gingen altijd over wiskundige onderwerpen. Daarnaast heeft Bernoulli een belangrijke bijdrage geleverd door het begrip ‘morele kansberekening’ te introduceren.

 
 

Bronnen: Nieuwsblad van het Noorden (7 september 2000), Nieuwe Groninger Encyclopedie